Toń tonacji molowej

Na Biennale w Wenecji wybieraliśmy się od lat… No więc oto jesteśmy i brodzimy w sztuce po pas. Albo i po samą szyję. Nucąc oczywiście melodie molowe, zgodnie z tematem tegorocznej wystawy, czyli In Minor Keys.

Zaczynamy od pawilonu głównego w parku Giardini, gdzie sporo ujawnień artystycznych niezwiązanych z pawilonami narodowymi.

Warhol w Arabii, 1977

Sawangwongse Yawnghwe (Mjanma) – Post-Apocalypse Parallax, 2024

To jest zapewne ta butelka, do której artyści wlewali kondensat koncepcji, którym rozpijali krytyków, by pisali o nich z zachwytem niezrozumienia.

Peter Mulindwa (Uganda) – Sowa bębni śmierć, 1982

Buhlebezwe Siwani (RPA) – Ilifa lakhe (Jego/jej dziedzictwo), 2022

Thania Petersen (RPA) – Kosmologiczne akty oddania – ACT 1, 2026

María Magdalena Campos-Pons i Kamaal Malak (Kuba/USA) – Anatomia drzewa magnolii dla Koyo Kouoh i Toni Morrison, 2026
Morrison to oczywiście (dla kogo oczywiście, dla tego oczywiście) amerykańska noblistka z 1993 roku. Koyo Kouoh była twórczynią koncepcji tegorocznego Biennale, ale zmarła rok przed jego otwarciem (łączy mnie z nią data urodzenia, na szczęście jeszcze nie śmierci…).

Leonilda González (Urugwaj), Rewolucyjne panny młode IV, 1968

Sabian Bauman (Szwajcaria) – Pocałunek, 2024

Edouard Duval-Carrié (Haiti/USA) – The Vodou Parthenum, 1996-2000 i Poto Mitan, 2026

Ebony G. Patterson (Jamajka) – ...fester..., 2026

Pora na pawilony narodowe.

Pawilon Brazylii. Rosana Paulino – Comigo ninguém pode, czyli Ze mną nikt nie wygra , 2026
Tak mówią w Brazylii na difenbachię.

Pawilon Austrii. Florentina Holzinger – Morski Świat Wenecji, 2026
Nie mieliśmy tyle determinacji (a zwłaszcza czasu), by czekać na wejście dwie godziny w kolejce.

Ciekawostki geopolityczne:

Dawny pawilon Jugosławii zajmuje dziś Serbia.

Dawny pawilon Czechosłowacji zajmują wspólnie (przemiennie) Czechy i Słowacja. Można się rozstać aksamitnie? Można!

Praktyczni (i oszczędni?) Skandynawowie łączą swe siły w jednym pawilonie.

Pawilon Krajów Nordyckich. Klara Kristalova (urodzona w Czechach) – Apetyt na życie, 2026

Pawilon Wielkiej Brytanii. Lubaina Himid (Brytyjka, z korzeniami w nieistniejącym już Sułtanacie Zanzibaru) – Szefowie kuchni, 2025
To jeden z obrazów cyklu „Przewidywanie historii: testowanie tłumaczenia”, który poświęcony jest ludziom pracy – rzemieślnikom, ogrodnikom, krawcom i właśnie kucharzom, jak na tym dziele. Cisi bohaterowie dnia codziennego… Sielankowe barwy nie mogą nas zmylić, kryje się za nimi refleksja dotycząca migracji i kolonialnego dziedzictwa.

Pawilon Niemiec. Sung Tieu (Niemka wietnamskiego pochodzenia) - Godność człowieka jest nienaruszalna
Tego frontonu nie sposób pomylić z innym krajem, choć fasada została zakryta na potrzeby całościowego wyrazu ekspozycji za pomocą 3 mln miniaturowych płytek. Zakryty został nawet dumny napis Germania, wykuty w 1938 roku, gdy pawilon zyskiwał swój wygląd (wiadomo, za jakich rządów).

Henrike Naumann (zmarła w lutym 2026, instalację dokończyli przyjaciele) - Front domowy
W środku Niemcy też nie biorą jeńców...

Pawilon Japonii. Ei Arakawa-Nash (artysta japońsko-amerykański) – Dzieci trawy, dzieci księżyca, 2026
Japończycy zaklinają rzeczywistość i chcieliby chyba wywołać baby boom… 


Pawilon USA. Alma Allen - wystawa „Nazwij mnie bryzą”
Przeminęło z wiatrem…Cokolwiek nudnawo. 

Pawilon Hiszpanii. Oriol Vilanova (Katalończyk tworzący w Brukseli) – Resztki, 2026
To dzieło życia artysty – 30 tysięcy umieszczonych na ścianach pawilonu archiwalnych pocztówek i starych fotografii zbierał przez ponad 20 lat.

Pawilon Belgii. Miet Warlop (artystka flamandzka) – IT NEVER SSST, 2026
Performance obserwowałem bezpiecznie z zewnątrz.

Człowiek łazi po całym świecie, a Polska? Jest!

Bogna Burska i Daniel Kotowski - Języki z wody


Forma prezentacji (film) prosta, ale treść niebanalna. Obserwowałem z satysfakcją, że szczerze zainteresowana publiczność (wcale nie polska) wytrzymuje całą projekcję. Wstydu nie ma.

Obrazki ruchome z Giardini:


Zmiana lokalizacji. Po obiedzie przenieśliśmy się do Arsenału, wbrew pozorom trochę błądząc.

W Arsenale nie ma klasycznych pawilonów narodowych, chociaż są czasem wydzielone przestrzenie poszczególnych państw. Ogólnie czułem się jednak jak w przestrzeni internacjonalistycznej.

Daniel Lind-Ramos (Portoryko) – Zielony Strażnik, 2024-2025

Carrie Schneider (USA) – Pierwsza żyjąca kobieta, 2026
Kilometrowa fotografia zawierająca kilka scen z filmu „Filar” („La Jetée”) z 1962 roku Chrisa Markera.

Guadalupe Maravilla (Salwador/USA) – Czarownik miotacz chorób

Nick Cave (Zenek, nie ten! To nie ten!) – A mal gam, 2021

Mmakgabo Mmapula Mmankgato Helen Sebidi (RPA) – Kochankowie, 1990

Walid Raad (Libia) – Postscript to the Arabic Edition (1938–2025), 2026
Fragment instalacji. Włoski napis „Non buttare opera” („Nie wyrzucaj dzieła”) jest ewidentnie skierowany do osób sprzątających (nie gdzie indziej, jak we Włoszech sprzątaczka wywaliła do kosza instalację „Dokąd pójdziemy dziś potańczyć?”, która wyglądała jak poranne pobojowisko poimprezowe). Angielski napis wzywa, by nie dokładać śmieci do skończonego już przecież dzieła.

Tabita Rezaire (artystka francusko-gujańsko-duńska) – Matka Słońce, 2020

Kemang Wa Lehulere (RPA) – Wybielam moje słowa dla twojego komfortu, 2026
Pomiędzy książkami wstawione są znaki języka migowego, ale chyba to impresja mająca wzbudzić refleksję o alternatywnej komunikacji w czasach opresji, a nie konkretna treść..

Laurie Anderson (USA) – Notebook, 2026
Wśród licznych cytatów wykorzystanych w tej instalacji (całości nie da się ogarnąć obiektywem) na pierwszym planie fragment wiersza „Ameryka” z 1956 roku Allena Ginsberga: „Ameryko, czemu twoje biblioteki są pełne łez?”. Dla niedoinformowanych – Laurie Anderson to awangardowa artystka (również piosenkarka), związana prywatnie z Lou Reedem.

W Arsenale pawilony nie mają formy oddzielnych budynków, są to poszczególne hale w dawnej stoczni. W końcu jakiś rozpoznaję.

Pawilon Indii. Sumakshi Singh – Stały adres, 2026

Wierzcie mi lub nie, ale zanim zorientowałem się, w jakim pawilonie jestem, pomyślałem, że to jakaś impresja z Taj Mahal. No nie, to naturalnej wielkości, półprzezroczysta rekonstrukcja zburzonego domu rodzinnego artystki w Delhi.

Nick Cave (już pisałem, że nie ten!) – Amalgam (Origin), 2024

Pawilon Chin. Xu Jiang – Symbioza, 2026
Czujemy się zupełnie jak w 2008 roku w Antwerpii.

Lorenzo Quinn (Włochy) – Budując mosty, 2019
Na koniec wreszcie jakiś włoski akcent…

Opuszczamy Arsenał, ale Biennale można spotkać w całej Wenecji. W kościele św. Jana Ewangelisty (Chiesa di San Giovanni Evangelista) napotykamy białoruską ekspozycję. Łukaszenka nie ma z tym nic wspólnego. Stoi za tym Białoruski Wolny Teatr. Proszę, jest i Pogoń, herb usunięty z godła Białorusi przez hokeistę z zaczeską.

Daniella Kaliada i Natalia Kaliada – Konfesjonał systemu, 2026
To naprawdę działa! System analizuje osobę wchodzącą do środka. Permanentna inwigilacja…

Nicolai Khalezin – Kula zakazanych książek, 2026

Obrazki nieruchome ze wszystkich odwiedzonych miejsc z moją ścieżką dźwiękową: