środa, 28 października 2026

Antologia dojrzałości

To było fascynujące dopełnienie – w części pierwszej obserwowaliśmy eksplozję talentu, w drugiej jego rozwój, a w trzeciej pełną dojrzałość. Dziś trzydziesta rocznica wydania trzeciej części beatlesowskiej „Antologii”, która w drugiej połowie lat 90. wstrząsnęła (czyż nie?) światem.

Po kolejnym pół roku czekania do mojego decka trafiły kasety „Anthology 3”. O, właśnie tej.

1. A Beginning
Trzecią część „Antologii” powinien otwierać trzeci nowy utwór Beatlesów, czyli coś ze spuścizny Lennona, którą po kilkunastu latach wzięli na warsztat pozostali żyjący członkowie zespołu. O ile udało się dokończyć powstałe w Dakocie wersje demo „Free as a Bird” (na jedynkę) oraz „Real Love” (na dwójkę), to w przypadku „Now and Then” technologia nie stanęła na wysokości zadania (nie stanęła wówczas, w 2023 roku skutecznie wrócono do sprawy).
W ten sposób pojawiła się przestrzeń na uhonorowanie George’a Martina i płytę otwiera jego instrumentalny kawałek, nagrany pod jego kierownictwem przez orkiestrę 22 czerwca 1968 roku. Utwór bynajmniej nie wypadł sroce spod ogona, bo powstawał na potrzeby „Białego Albumu” – miał być wstępem do „Don't Pass Me By”, ale ostatecznie pojawił się w filmie „Yellow Submarine” (jako wstęp do „Eleanor Rigby”.

2. Happiness Is a Warm Gun
Demo z 28 maja 1968 roku. Z punktu widzenia końcowej wersji, to półfabrykat – brak części pierwszej i trzeciej. John śpiewa za to fragment o Yoko, którego nie ma w wersji końcowej, co może być tropem w rozważaniach, kim jest „Mother Superior” z tekstu utworu…

3. Helter Skelter
Podejście drugie, edytowane. To jeszcze jest jam, jeszcze jest blues. Już wtedy łaknęliśmy wersji 30-minutowej, której ciągle nam nie udostępniono.


4. Mean Mr. Mustard
Demo z 29 maja 1968 roku. Słyszymy tu coś w rodzaju refrenu, którego w wersji końcowej nie ma.


5. Polythene Pam
Demo z 29 maja 1968 roku. W zasadzie gotowa rzecz, oczywiście inaczej nagrana.


6. Glass Onion
Demo z 28 maja 1968 roku. Nie ma słynnego fragmentu, że „morsem był Paul”.


7. Junk
Demo z 28 maja 1968 roku. Szkoda, że Paul nie przedarł się z tą piosenką na „Biały Album”. Nic straconego, dzięki temu miał z czym startować do kariery solowej.

8. Piggies
Demo z 28 maja 1968 roku. Dla odmiany przedrzeć się z własną piosenką, co, jak wiemy, było problematyczne, udało się George’owi.


9. Honey Pie
Demo z 28 maja 1968 roku. Uroda tej wodewilowej melodii rzuca od razu na kolana największych nawet rockersów.


10. Don't Pass Me By
Podejścia trzecie (podkład) i piąte (wokal). W końcu dopiął swego Ringo – po raz pierwszy zaistniał na płycie jako samodzielny autor.


11. Ob-La-Di, Ob-La-Da
Podejście piąte, czyli pierwsza pełna wersja. Trzeba się dobrze wsłuchać, by znaleźć różnice.


12. Good Night
Podejścia 22 oraz 34. Podziwiajcie głos Ringo, trudno sobie wyobrazić, by ktoś bardziej kojąco mógł zaśpiewać ten utwór.

13. Cry Baby Cry
Podejście pierwsze. Podziwiajcie wyciągniętą do przodu perkusję Ringo, najlepszego perkusistę w The Beatles (żart dla znawców). Wam też brakuje na końcu Paula?


14. Blackbird
Podejście czwarte. Drobne różnice w interpretacji tekstu.


15. Sexy Sadie
Podejście szóste. Wersja urzekająco ociężała, wręcz podlegająca dylatacji czasu. Grać wolno jest trudniej niż szybko, serio.

16. While My Guitar Gently Weeps
Wersja akustyczna – podejście pierwsze. Też byśmy kochali tę piosenkę, gdyby nie pojawił się Eric „God” Clapton ze swoją boską solówką.


17. Hey Jude
Podejście drugie. Cudowne było słyszeć te żarty muzyczne poprzedzające utwory, można było poczuć się niczym świadek nagrania siedzący cicho w kącie. Krótsza coda, ale jeszcze się rozkręcą!


18. Not Guilty
Podejście 102 (!). Siedział George w studiu i szlifował z zespołem swój kawałek, który i tak nie wszedł na album. Przyda się za dziesięć lat na solowej płycie.

19. Mother Nature’s Son
Podejście drugie. Wytęż słuch i znajdź różnicę z wersją końcową.

20. Glass Onion
Miks mono. Różnice dla smakoszy, choć końcówka robi zamieszanie.


21. Rocky Raccoon
Podejście ósme. Paul niczym wyjęty z baru w środkowym Ohio.

22. What's the New Mary Jane
Podejście czwarte. Nie ma z czym porównywać, ten utwór nigdy nigdzie nie wszedł jako oficjalny.


23. Step Inside Love / Los Paranoias
Jam z 16 września 1968 roku. Inklinacje Beatlesów do muzyki latynoskiej są niepodważalne.

24. I'm So Tired
Podejścia trzecie, szóste i dziewiąte. Słucha się, jakby się było osobiście na próbie Beatlesów.


25. I Will
Podejście pierwsze. Paul śpiewa nieco inaczej, niż w wersji końcowej. I słychać wyraźnie jakieś przeszkadzajki.

26. Why Don't We Do It in the Road?
Podejście czwarte. Paul ćwiczy dynamikę wokalną, przechodząc z łatwością od piano do forte.


27. Julia
Podejście drugie. Prawie instrumentalne.

28. I've Got a Feeling
Wersja z 23 stycznia 1969 roku w studiach Apple przy Savile Row, czyli przenieśliśmy się na sesję, która może i miała jakiś cel, ale chyba nikt nie przypuszczał, że będzie nim wypuszczenie kilkanaście miesięcy później ostatniego albumu zespołu.


29. She Came In Through the Bathroom Window
Wersja z 22 stycznia 1969 roku w studiach Apple. Świetnie słuchać Paula, jak tłumaczy swoje zamysły muzyczne. Beatlesi nie wiedzieli, że w pewnym sensie pracują nad materiałem na dwie ostatnie płyty…


30. Dig a Pony
Wersja z 22 stycznia 1969 roku w studiach Apple. Album „Let It Be” nagrany jest w znacznej mierze na setkę, więc te wszystkie próby i wczesne wersje nie różnią się aż tak bardzo od tego, co słychać na płycie.


31. Two of Us
Wersja z 24 stycznia 1969 roku w studiach Apple. Cudownie się coś sprzęga w połowie.


32. For You Blue
Podejście pierwsze. Od razu świetne.


33. Teddy Boy
24 i 28 stycznia 1969 roku w studiach Apple. I znów coś, co nie zdążyło się ukazać na płycie Beatlesów, ale było jak znalazł na pierwszy solowy album Paula.

34. Medley: Rip It Up / Shake, Rattle and Roll / Blue Suede Shoes
Tak sobie jamowali panowie 26 stycznia 1969 roku w studiach Apple. Poznałem to nagranie kilkanaście lat przed ukazaniem się „Antologii” – puścił je w Trójce z jakiegoś bootlegu Wojciech Mann.

35. The Long and Winding Road
Ta wersja z 26 stycznia 1969 roku, bez późniejszych poprawek Phila Spectora, pokazywała surową wersję utworu, do czego wrócił w 2003 roku McCartney, doprowadzając do wydania albumu „let It Be” w wersji „Let It Be... Naked”.


36. Oh! Darling
Próba z 27 stycznia 1969 w studiach Apple. To nie jest jeszcze to słynne przychodzenie przez Paula do studia przed wszystkimi i zdzieranie głosu, by uzyskać dobry efekt. To będzie dopiero za kilka miesięcy.


37. All Things Must Pass
Demo kolejnej piosenki George’a, która musiała jeszcze trochę poczekać, czyli nie stała się następną perełką Beatlesów, a została nią w koronie nagrań Harrisona.

38. Mailman, Bring Me No More Blues
Chłopcy potrafili czerpać radość ze wspólnego grania nawet w czasie, gdy ich drogi już się rozchodziły. 29 stycznia 1969 w studiach Apple cieszyli się graniem utworu z repertuaru Buddy’ego Holly’ego.

39. Get Back
Sekcję z nagraniami ze stycznia 1969 roku kończy fragment występu na dachu studia Apple przy Savile Row. Oczywiście 30 stycznia.


40. Old Brown Shoe
Jak na demo, całkiem dobra wersja, nie różniąca się zbytnio od finalnej wersji. Ale będzie miał George lepsze rzeczy, więc to nie dostanie miejsca na „Abbey Road”, wejdzie tylko na singiel.

41. Octopus's Garden
Podejścia drugie i ósme. W końcowej wersji więcej się nie wydarzy.


42. Maxwell's Silver Hammer
Podejście piąte. Bez młotka i kowadła (chociaż przecież Mal Evans zorganizował je już w styczniu w Twickenham Studios), a pod koniec Paul włącza wodewilowe wice wokalne.


43. Something
Po takim demo, Lennon i McCartney nie mieli wyjścia, musieli się posunąć na płycie…


44. Come Together
Podejście pierwsze. Jeszcze nieco surowe, ale tym mocniejsze!


45. Come and Get It
To demo Paul machnął sam w godzinę, zanim w pracy pojawili się pozostali koledzy. A następnie przekazał piosenkę zespołowi Badfinger, który parę miesięcy później miał dzięki temu przebój.

46. Ain't She Sweet
Nagrywając w pocie czoła i „po staremu” (czego zażyczył sobie George Martin) ostatni album, też znajdywali czas na jamowanie. 24 lipca 1969 przypomnieli sobie, z czym chcieli podbijać świat na pierwszym demo ledwie sześć i pół roku wcześniej. Cała wieczność…


47. Because
Wersja a cappella. Wzrusza to, że trzech tak już poróżnionych facetów potrafiło osiągnąć taką harmonię…

48. Let It Be
Powrót do sesji w studiach Apple przy Savile Row. 25 stycznia 1969 tak brzmiało tam „Let It Be”.


49. I Me Mine
Podejście 16, czyli ostatnie nagranie Beatlesów przed oficjalnym rozpadem. To było 3 stycznia 1970 roku, już bez Lennona, który wcześniej powiedział chłopakom, że odchodzi.


50. The End
Jak zakończyć płytę, którą zaczął utwór „A Beginning”? Oczywiście „The End”! To miks nagrań z 23 lipca, 5 sierpnia, 7-8 sierpnia, 15 sierpnia oraz 18 sierpnia 1969 roku, do których dołączono finałowy akord z „A Day in the Life” z 22 lutego 1967 roku. Można się wzruszać…


Horacy Tłumacy - na Facebooku
Horacy Tłumacy - na YT
Horacy Tłumacy - lista przetłumaczonych piosenek

czwartek, 15 października 2026

Wielka kolekcja nad Wielkim Kanałem

Na wizytę w nowojorskim Muzeum Solomona R. Guggenheima zabrakło czasu (a byłem dwa pociągnięcia pędzlem obok, czyli w Metropolitan Museum of Art). Do Deutsche Guggenheim też nie trafiłem będąc w Berlinie, a już nie istnieje. Muzeum Guggenheima w Bilbao ciągle przede mną. Dziś sukces – Peggy Guggenheim Collection w Wenecji!



Stanęliśmy przed furtką muzeum kilkanaście minut przed 10:00 i już po chwili uformowała się za nami długa, ale grzeczna kolejka. Wiadomo, publiczność galerii jest mniej awanturująca się.

A mogłaby międzynarodowa publiczność oszaleć, bo jest co podziwiać. Kilka przytłaczających ciężarem gatunkowym przykładów.

Pablo Picasso – Studio, 1928

Marino Marini – Anioł miasta, 1948 (odlew prawdopodobnie 1950)

To imię i nazwisko coś nam mówi, prawda? Zenek, to nie ten! Nie ten! Rzeźbiarz Marino Marini (1901-1980) i piosenkarz Marino Marini (1924-1997), znany w Polsce z wiadomej pieśni (którą kilkanaście dni temu współwykonywałem), to zupełnie inne osoby. Ustawienie rzeźby nad Canal Grande – genialne!

Jackson Pollock – Alchemia, 1947
To, że to wygląda na ilustrację polskiej sceny politycznej, już błyskotliwie zauważyłem...

Salvador Dalí – Bez tytułu, 1931

André Masson – Ptak zafascynowany wężem, 1942

René Magritte – Głos przestrzeni, 1931

Pablo Picasso – Na plaży, 1937

Amedeo Modigliani – Kobieta w marynarskiej bluzie, 1916

Wassily Kandinsky – W górę, 1929

Joan Miró – Holenderskie wnętrze II, 1928

René Magritte – Imperium światła, 1953-1954

Paul Delvaux – Świt, 1937

Kazimierz Malewicz – Bez tytułu, ok. 1916

Wassily Kandinsky – Biały krzyż, 1922

Georges Braque - Klarnet, 1912

Pablo Picasso – Fajka, szklanka i butelka Vieux Marc, 1914

Przy murze okalającym muzeum pochowana jest jego fundatorka, Peggy Guggenheim. W nieprzespanym śnie towarzyszy jej czternaście ukochanych psów.

Zdążam do doży

Dwa razy w ubiegłym wieku stałem pod Pałacem Dożów, ale dopiero po 30 latach zdecydowałem się dzisiaj wejść do środka. Warto było.


Niezmiernie zadziwia mnie potęga Republiki Weneckiej, której emanacją są bezkompromisowe budynki jej instytucji. Mam oczywiście świadomość, że ta wyrosła na handlu potęga wynikła również z dobrego położenia geopolitycznego, które przeważnie decyduje o wszystkim (czym byłyby Stany Zjednoczone Ameryki, gdyby leżały tam, gdzie leży Australia?). Zresztą ta potęga szybko zwiędła, gdy ustały sprzyjające okoliczności, czyli choćby po odkryciu nowych szlaków morskich. Wszystko to nie zmienia faktu, że to demokratyczna (z demokracją stosowną do swoich czasów) Republika Wenecka przetrwała 1000 lat, a nie któraś tam, oparta na władzy totalitarnej, Rzesza.

Wstęp historiozoficzny za nami, można przyjrzeć się detalom.

Dziedziniec Pałacu Dożów, czyli reprezentacyjna przestrzeń z widokiem na kopułę Bazyliki Św. Marka. Zapewne odbywały się tu uroczystości państwowe dla elity miasta.

Scala d’Oro, czyli Złote Schody z XVI wieku. Co oni robili tym bogato złoconym sklepieniem? Symbolizowali potęgę, prestiż i niewyobrażalne bogactwo Republiki Weneckiej.

Sala delle Quattro Porte (Sala Czterech Drzwi), a na głównym obrazie doża oddający hołd postaci symbolizującej Wiarę, czyli „Doża Antonio Grimani przed alegorią Wiary” (La Fede). Obraz zaczął malować Tycjan, a po jego śmierci ukończył go jego siostrzeniec Marco Vecellio.

Sala dell’Anticollegio, a w niej „Porwanie Europy” (Il Ratto di Europa) – Paolo Veronese, ok. 1580. Mnie też ten tytuł zawsze kojarzy się geopolitycznie, ale tu przecież chodzi o mityczną księżniczkę Fenicji.

Jak ważna była bitwa pod Lepanto? Bardzo! W Sali Kolegium „Doża Sebastiano Venier składający dziękczynienie Chrystusowi za zwycięstwo pod Lepanto”. Autor – Paolo Veronese.

Jacopo Tintoretto – „Zmarły Chrystus adorowany przez dożów Pietro Lando i Marcantonio Trevisana”, 1582-1585 (Sala Senatu).

Zegar zodiakalny, czyli skuteczna polityka bez sprawdzania układu gwiazd jest nieważna.

Sala Rady Dziesięciu. Aliense (Antonio Vassilacchi) – „Adoracja Trzech Króli”, ok. 1600.

Nadal Sala Rady Dziesięciu. Francesco Bassano i Leandro Bassano – „Papież Aleksander III błogosławi dożę Sebastiano Zianiego, zwycięzcę w bitwie pod Punta Salvore”, ok. 1592.

Teraz Sala Kompasowa (Sala della Bussola), a tutaj m.in. Marco Vecellio (kuzyn i uczeń Tycjana) – „Doża Leonardo Donà adorujący Madonnę z Dzieciątkiem (Il doge Leonardo Donà di fronte alla Madonna z Bambino”, 1606-1611 (czyli albo adorują, albo dziękują).

W Sali Corner drzewo genealogiczne rodziny Foscarinich, jednego z najznamienitszych rodów weneckich, XVIII wiek (nie mogłem przegapić, bo mieszkamy w Foscari Palace).

Z jakimż dumnym cierpieniem na twarzy schodzi po Schodach Gigantów ten alegoryczny przedstawiciel upadającej republiki. Rzecz dzieje się 12 maja 1797 roku, gdy Wielka Rada Wenecji pod naciskiem wojsk Napoleona podjęła decyzję o samorozwiązaniu. Obraz „Ostatni Senat Republiki Weneckiej” namalował w 1887 roku Vittorio Emanuele Bressanin.

Sala Wielkiej Rady – wielka sala, wielki obraz. Ba, być może największy na świecie klasyczny obraz olejny (nie licząc panoram itp.) Ma 22x7 m, czyli lekko licząc jest cztery razy większy od „Bitwy pod Grunwaldem”. Jacopo Tintoretto (wraz z synem Domenico i warsztatem) – „Raj”, 1588-1592.

Sala ma 1200 mkw., czyli według warszawsko-weneckich cen nieruchomości to by było jakieś 20-25 mln złotych…

Pora na Salę Wyborów, czyli Sala dello Scrutinio (wyjaśniło się, dlaczego na zjazdach sprawozdawczo-wyborczych jest zawsze Komisja Skrutacyjna a nie Komisja Skrótacyjna), gdzie jest w końcu słynna „Bitwa pod Lepanto”. Jest wiele obrazów ją przedstawiających, ten namalował Andrea Vicentino ok. 1595–1605.

Groźnie brzmiąca Sala Quarantia Criminale (Trybunał Karny), a tutaj Tycjan i „Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami”, ok. 1525-1530. To fresk przeniesiony na płótno drastyczną, ale skuteczną techniką strappo.

A teraz w Sali del Magistrato alle Leggi (Sali Sędziego ds. Praw) spójrzmy na sojusz tronu i ołtarza, czyli obraz łączący w sobie motywy religijne z państwowymi. Uskrzydlony lew to symbol św. Marka oraz Wenecji. Trzyma otwartą księgę z łacińską inskrypcją: „Pax tibi Marce, evangelista meus” („Pokój tobie, Marku, ewangeliście mojemu”). Lew przednimi łapami stoi na lądzie, a tylne zanurzone są w wodzie, co symbolizuje lądowo-morską potęgę Wenecji. „Lew świętego Marka” – Vittore Carpaccio, 1516.

Pora na tyleż słynny, co przereklamowany Most Westchnień, który oglądałem w 1996 i 1999 roku z Ponte della Paglia. Sytuacja się odwróciła – patrzę na Ponte della Paglia z wnętrza Ponte dei Sospiri.

A któż to tak przemyka niczym Giacomo C.?

Pora do wyjścia. Schodziłbym Schodami Gigantów (niczym ostatni senator upadającej republiki), ale są dostępne tylko do penetracji wzrokowej.

Na koniec porada – chcesz podziwiać architekturę Placu Św. Marka i okolic, w tym oczywiście Pałacu Dożów? Wstań o szóstej rano i zamelduj się na placu przed świtem.

A gdy słońce już wzejdzie, podziwiaj czerwień pełzającą po fasadzie Palazzo Ducale.

Obrazki nieruchome z moją ścieżką dźwiękową:


Obrazki ruchome: